Jak zamienić nauczanie w uczenie się uczniów?

Jak zorganizować zajęcia, aby to uczniowie na nich byli aktywni i uczyli się samodzielnie?

Ten wpis to garść sprawdzonych metod i technik, które gwarantują dużą samodzielność uczniów, uczenie się od siebie nawzajem.

Ogólne zasady:

  1. Lekcję należy zaplanować (rzadko sprawdzają się tu improwizacje, jeśli nie mamy zaplecza narzędzi pod ręką). Trzeba jasno określić cel i kryteria sukcesu. To one pozwalają uczniowi planować pracę i sprawdzać swoje postępy. Muszą być osiągalne i mierzalne.
  2. Przygotowujemy zestaw narzędzi dla ucznia tak, by mógł dokonywać wyboru. To bardzo ważne, bo wzmacnia motywację wewnętrzną ucznia. Jeśli może decydować, dużo chętniej zabiera się do pracy i ją kończy. Jeśli nie planujemy zróżnicowanych sposobów dochodzenia do wiedzy, dajmy wybór dotyczący sposobu pracy (indywidualnie, w parach, w małych grupkach).
  3. Planujemy, jak uczeń sprawdzi, czy dobrze wykonał zadanie, aby można było dokonać samooceny lub oceny koleżeńskiej. To mogą być przykładowe rozwiązania udostępnione w jakimś wyznaczonym miejscu w klasie. Jeśli korzystamy z zadań i gier interaktywnych, ten problem rozwiązuje się sam, ponieważ uczeń dostaje natychmiastową informację zwrotną. Jeśli uczniowie pracują w chmurze, nauczyciel może na bieżąco udzielać informacji zwrotnej.
  4. Dajemy przestrzeń do popełniania błędów. Na błędach można się uczyć, można je efektywnie wykorzystywać. Wystarczy zapytać uczniów, skąd mógł wziąć się taki błąd? O czym trzeba pamiętać/co wiedzieć, aby następnym razem nie popełnić podobnej pomyłki? Jak poprawić taki błąd? Gdzie szukać informacji, aby poprawić błąd? Nie piętnujmy uczniów, którzy popełniają błędy. Ja często mówię, że cieszę się, że pojawił się jakiś błąd, bo dzięki niemu wszyscy możemy się wiele nauczyć. Mózg ucznia, który się boi, nie jest gotowy do uczenia się, a przecież zależy nam na efektywnym wykorzystaniu potencjału ucznia i czasu na lekcji.
  5. Ograniczamy swoją nauczycielską aktywność na lekcji do minimum. Pomagamy uczniom, gdy nas o to poproszą, ale nie narzucamy swojej wizji, nie wtrącamy się, jeśli widzimy, że uczniowie radzą sobie z zadaniem. Tak! To jest bardzo trudne! To jest wyzwanie 😉 Trudno mi było przestać mówić na lekcjach, bo przecież ja to wytłumaczę najlepiej 😉 Nasza rola to wspieranie, dopingowanie uczniów, budowanie ich samooceny, podkreślanie sprawczości.
  6. Na koniec najważniejsze! Nie stawiamy stopni za taką pracę. Praca na stopień może dawać pozory efektywniejszej, ale odbywa się pod presją, w stresie. Stopnie to rywalizacja zamiast współpracy. Uwierzmy, że uczniowie chcą się uczyć, jeśli zadania, które przed nimi stawiamy są dla nich atrakcyjne, są wyzwaniem, ale ze strefy najbliższego rozwoju, jeśli metody pracy są angażujące, dają poczucie bezpieczeństwa, jeśli stwarzamy warunki do osiągnięcia sukcesu każdemu uczniowi.

Przegląd metod

LEKCJA NA PADLECIE (lub każdej innej wirtualnej tablicy)

Bardzo lubiana przez moich uczniów forma pracy zespołowej. Na padlecie umieszczamy zadania dla konkretnych grup i kryteria sukcesu. Można zamieścić także materiały potrzebne do wykonania zadania. Grupy losujemy. Uczniowie potrzebują 1 lub 2 smartfonów na grupę. Należy pamiętać, aby w ustawieniach zaznaczyć opcję zgody na pisanie przez odwiedzających. Link najwygodniej zakodować kodem QR, bo to najszybsza forma przeniesienia ucznia w określone miejsce w Internecie.

Oto linki do moich lekcji na padlecie
fonetyka
https://padlet.com/w_marzanka/d5114huozpt9
Zemsta
https://padlet.com/w_marzanka/7slize215c53
osobliwości w odmianie rzeczownika
https://padlet.com/w_marzanka/v9d6mn1ya5se
Oskar i pani Róża
https://padlet.com/w_marzanka/2meik5dso0en
etyka języka
https://padlet.com/w_marzanka/yacf5v48mn3m
Opowieść wigilijna
https://padlet.com/w_marzanka/106xkga59les

 

STACJE ZADANIOWE

Stacje zadaniowe z przykładem opisałam tutaj.

Przy projektowaniu stacji warto zadbać o urozmaicenie. Zadania interaktywne, trimino, karty emocji, karty Dixit, zakodowane zadania oprócz tradycyjnych ćwiczeń.

ZADANIE EDUKACYJNE

Zadanie edukacyjne to nie to samo, co ćwiczenie. Poświęciłam temu osobny wpis.

Od lat nie korzystam z ćwiczeń. Bardzo to sobie chwalę. To ja decyduję, co jest ważne, czym się zajmiemy na lekcji. Nie ma presji, że ćwiczenia niewypełnione, więc co my robimy na tych lekcjach 😉

Dobrym zadaniem edukacyjnym jest stworzenie mapy myśli według kryteriów. Przykład takiego zadania tutaj.

Oczywiście najpierw musimy nauczyć naszych uczniów tworzenia map myśli. To dość żmudny proces, ale wart pracy i uwagi. Wskazówki, jak tworzyć mapy myśli znajdują się w zakładce Myślenie wizualne.

Polecam też blog Jak się uczyć.

Innym znakomicie rozwijającym myślenie uczniów zadaniem edukacyjnym jest gałązka logiczna. Przykład jej wykorzystania z instrukcją, jak tworzy się gałązkę we wpisie “Pan Tadeusz” krok po kroku– krok 7.

Przykład rozbudowanego zadania edukacyjnego do lektury “Przygody Tomka Sawyera”.

Przygody Tomka Sawyera

 

ALGORYTMY

Ostatnio wprowadziłam nową technikę pracy z tekstem poetyckim. Opracowałam dla uczniów algorytm pomagający wyćwiczyć samodzielną analizę i interpretację utworu poetyckiego. Muszę przyznać, że daje to nadspodziewanie dobre efekty. Okazuje się, że już po kilku lekcjach moi siódmoklasiści swobodnie posługują się pojęciami z teorii literatury, z poetyki, co wcześniej sprawiało im ogromne trudności mimo moich wysiłków i pomysłów na wtłoczenie im tego do głów 😉 Wiadomo, że wymusza to pewne uproszczenia, ale jednocześnie bardzo usamodzielnia, a to jest dla mnie cenniejsze.

Zasada jest taka: Analizujemy algorytm, wyjaśniając wspólnie z uczniami wszystkie wątpliwości. Kolejne kroki muszą być zrozumiałe dla każdego. W razie potrzeby uczniowie notują sobie dodatkowe wyjaśnienia.

Jeden utwór analizujemy i interpretujemy wspólnie zgodnie z procedurą, tak by każdy miał wzór w zeszycie (notatki moi uczniowie robią samodzielnie, po swojemu).

Kolejne utwory uczniowie opracowują samodzielnie/w parach/w grupach- tak jak lubią. Co jakiś czas doceniam pracę uczniów, prezentując klasie ciekawą formę notatki, ciekawe przykłady środków poetyckich, wniosków itp. Jeśli jest potrzeba robimy STOP-KLATKĘ. Skupiamy uwagę całej klasy na jakimś problemie, który sygnalizuje większa grupa uczniów.

Przykłady algorytmów

Fraszki

Treny

 

ZNAJDŹ KOGOŚ, KTO… i JEDNOSTKI WIEDZY

Znakomite do stworzenia atmosfery uczenia się od siebie nawzajem. Wiadomo, że najskuteczniejszą formą nauki jest tłumaczenie czegoś innej osobie własnymi słowami. Korzystajmy jak najczęściej z tej efektywnej formy uczenia się podczas naszych lekcji.

Potrzebne materiały: karta do gry z pojęciami/zadaniami, które chcemy utrwalić/zgromadzić/osadzić w obszarze najbliższego rozwoju ucznia

Cele gry: uczenie się od siebie nawzajem, wzmacnianie poczucia wartości (każdy może stać się ekspertem, gdy zgromadzi informacje), ruch (odkrzesłowienie), dobra zabawa, rozwój motywacji wewnętrznej, powtórzenie lub uporządkowanie wiadomości

Zasady gry: Każdy uczeń dostaje kartę do gry. Może uzyskać maksymalnie 2 informacje od jednej osoby. Wpisuje je na kartę w miejscu: ODPOWIEDŹ. Wpisuje także w rubryce IMIĘ osobę, od której uzyskał odpowiedź. Od tego momentu właściciel danej odpowiedzi może stać się źródłem informacji dla innych. Kto zgromadzi wszystkie informacje wpisuje się na listę ekspertów na tablicy 🙂

Przykładowe karty do gry

Znajdź kogoś kto (teatr)

Znajdź kogoś- odpowiedzi

Znajdź kogoś, kto… pusta karta

 

O jednostkach wiedzy przeczytałam na stronie Centrum Dobrego Wychowania.

Polecam bogaty i  inspirujący materiał.

jednostki-wiedzy

A tutaj karta, którą przygotowałam dla moich uczniów ze środkami poetyckimi. Każdy uczeń otrzymał kartę pustą oraz 2-3 jednostki wiedzy (materiał z jednostkami mam zalaminowany i pocięty na jednostki). Należało uzupełnić swoją kartę tak, by być ekspertem od swoich jednostek. Umieć wyjaśnić treści innym. Następnie uczniowie chodzili po klasie i szukali pozostałych jednostek. Kto uzupełnił swoją kartę, wpisywał się na listę ekspertów i pomagał innym. Połączyłam tę pracę z techniką pomodoro.

liryka Jednostki wiedzy

 

JIGSAW (UKŁADANKA/PUZZLE)

To metoda tzw. grup eksperckich. Wymusza aktywność wszystkich uczniów.

Klasę łączymy w grupy 4-6 osobowe (rzadko się zdarza, by liczebność grupy odpowiadała ogólnej liczbie grup, a więc 5 grup po 5 osób lub 6 grup po 6 osób). Wł takiej sytuacji stosujemy zasadę, że w grupie eksperckiej ma być więcej osób niż w grupie docelowej. Będziemy dwa razy łączyć uczniów w zespoły.
Etap 1
Uczniowie pracują w grupach tzw. eksperckich. Każda grupa dostaje do nauczenia się swoje jednostki wiedzy, które stanowią część całości omawianego problemu lub inny aspekt zagadnienia. Grupy mają za zadanie przedyskutować, rozpracować swoją część wiedzy. Każda osoba w grupie musi na tyle dobrze zrozumieć omawiany materiał, by móc wytłumaczyć go innej grupie uczniów. Pomocne tu będą jasne kryteria sukcesu.
Etap 2
Ustalamy nowe składy grup. W grupach eksperckich odliczamy np. do  4. (jeśli mamy klasę 20-osobową a uczniowie pracowali wcześniej pięcioosobowych zespołach eksperckich). Jeśli grup docelowych jest mniej (a tak zazwyczaj bywa w klasach poniżej lub powyżej 25 osób) W każdej z grup powinien pojawić się członek z podwojonym innym numerkiem (1a, 2a, 3a, 4a). W ten sposób tworzymy grupy, w których uczniowie kolejno relacjonują, czego nauczyli się w poprzednich grupach, na poprzednim etapie. Jest to też czas na stworzenie całościowej notatki.
Etap 3
Eksperci wracają do swoich grup i konfrontują zdobytą całościową wiedzę. Sprawdzają, czy wszyscy nauczyli się wszystkiego. Porównują i uzupełniają notatki. Jigsaw wymusza współpracę, – aby uzyskać pozytywny rezultat, każdy uczeń musi skorzystać z pomocy (wiedzy) innego ucznia. Każdy też musi pomóc wszystkim pozostałym.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.